Rolnik kontra nowy sąsiad. Dwa projekty mają zakończyć wojny na wsi

• Koalicja Obywatelska i Lewica wyżej oceniają projekt rządowy, wskazując przede wszystkim na prostsze przepisy i mechanizmy zapobiegania konfliktom.
• PiS, Rozwój Plus i koło Demokracja Bezpośrednia oceniają projekt prezydencki jako znacznie mocniejszą ochronę rolnika – m.in. dzięki zasadzie pierwszeństwa gospodarstwa, przeniesieniu ciężaru dowodu na skarżącego i mediacji.
• PSL, Klub Centrum i część pozostałych ugrupowań deklarują gotowość połączenia obu projektów i wypracowania wspólnego rozwiązania podczas prac komisji.
• Sejm zajmował się projektami łącznie. Prezydencka propozycja została złożona jako druk nr 3032, a rządowa jako druk nr 3029. Oficjalnie projekt prezydencki ma przywrócić równowagę między prawem rolnika do prowadzenia legalnej produkcji a prawami mieszkańców wsi do ochrony zdrowia, środowiska i porządku publicznego.
• Prezydent proponuje szerszą tarczę dla istniejących gospodarstw
  Projekt prezydencki wychodzi z założenia, że typowe skutki prowadzenia gospodarstwa – zapach, kurz, hałas, ruch maszyn czy wykonywanie prac polowych – są naturalną częścią produkcji żywności i same w sobie nie powinny prowadzić do ograniczania działalności rolniczej.

  Jednym z najważniejszych elementów projektu jest domniemanie, że typowe oddziaływanie legalnie prowadzonego gospodarstwa nie przekracza tzw. przeciętnej miary. Warunkiem ochrony ma być m.in. to, że działalność rolnicza była prowadzona wcześniej niż pojawiła się nowa zabudowa lub nowy właściciel sąsiedniej nieruchomości. Ciężar wykazania, że gospodarstwo rzeczywiście powoduje poważne zagrożenie, miałby w takiej sytuacji spoczywać na osobie skarżącej.

  Projekt przewiduje także stopniowanie środków stosowanych wobec gospodarstwa. Zakaz produkcji miałby być ostatecznością – najpierw sąd powinien rozważyć rozwiązania ograniczające uciążliwości. Przed skierowaniem sprawy do sądu miałaby być również podejmowana próba polubownego rozwiązania sporu.

  Rząd proponuje trzy główne rozwiązania

  Rządowy projekt jest krótszy. Wiceminister rolnictwa Adam Nowak wskazywał podczas pierwszego czytania na trzy główne elementy: zmianę Kodeksu cywilnego, zmianę ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz rozszerzenie zadań jednostek doradztwa rolniczego.

  Także tutaj ma pojawić się domniemanie, że zakłócenia powodowane przez prawidłowo i legalnie prowadzoną produkcję rolniczą mieszczą się w granicach przeciętnej miary. Ochrona nie byłaby jednak bezwarunkowa i mogłaby zostać obalona przed sądem.

  – Żaden rolnik w naszym kraju, który prowadzi działalność zgodnie z przepisami prawa (...) nie może mieć wątpliwości co do tego, że dobrze pracuje i dobrze wykonuje swoje zadania, a czyjeś widzimisię bądź subiektywne oceny ograniczą możliwość wykonywania zadań w jego gospodarstwie rolnym – mówił wiceminister rolnictwa Adam Nowak.

  Drugim rozwiązaniem ma być obowiązkowe oświadczenie nabywcy nieruchomości, że jest świadomy rolniczego charakteru otoczenia. Trzeci element to większa rola ODR-ów w informowaniu mieszkańców o produkcyjnej funkcji wsi.

  KO stawia na projekt rządowy

  W imieniu Koalicji Obywatelskiej stanowisko przedstawił Piotr Głowski. Podkreślał, że obecność nowych mieszkańców na terenach rolniczych powoduje coraz częstsze zderzenie funkcji mieszkaniowej i produkcyjnej, ale rozwiązanie nie może oznaczać całkowitego uprzywilejowania jednej strony.

  – Nie chodzi o wybór między ochroną rolnika a ochroną mieszkańca wsi. Chodzi o znalezienie takiego rozwiązania, które pozwoli rolnikowi normalnie prowadzić gospodarstwo, a jednocześnie nie pozbawi jego sąsiada prawa do ochrony, gdy rzeczywiście dojdzie do przekroczenia dopuszczalnych granic – mówił Piotr Głowski z KO.

  KO pozytywnie oceniła projekt rządowy. Szczególnie istotne dla klubu jest wcześniejsze informowanie osób kupujących nieruchomość o tym, że w sąsiedztwie pracują maszyny, prowadzona jest hodowla, a podczas żniw działalność może trwać także nocą.

  – To nie jest wada polskiej wsi, to jest jej specyfika – mówił Głowski.

  PiS: projekt prezydenta daje znacznie mocniejszą ochronę

  Zupełnie inaczej różnicę pomiędzy projektami oceniał Krzysztof Ciecióra z Prawa i Sprawiedliwości. Jego zdaniem rządowa propozycja jest wyraźnie słabsza od prezydenckiej, zwłaszcza jeśli chodzi o postępowanie sądowe.

  – W dalszym ciągu rolnik musi się bronić przed tymi oskarżeniami. To on musi udowadniać, że nie śmierdzi, nie pachnie, nie kurzy się. To jest zasadnicza różnica – mówił Krzysztof Ciecióra z PiS.

  PiS wskazywało przede wszystkim na przeniesienie w projekcie prezydenckim ciężaru dowodu na osobę pozywającą rolnika, obowiązek podjęcia mediacji oraz szczególną ochronę już istniejących gospodarstw.

  Ciecióra zwracał także uwagę, że projekt prezydencki ma obejmować również część już toczących się postępowań, czego - według jego oceny - brakuje w rozwiązaniu rządowym.

  Rozwój Plus również za projektem prezydenta

  Ryszard Bartosik, przedstawiając stanowisko Klubu Rozwój Plus, jednoznacznie pozytywnie oceniał propozycję prezydencką.

  – Najlepiej byłoby, aby wiodącymi były te przepisy, które będą służyły polskim rolnikom. (...) Dyskutujmy, rozmawiajmy, składajmy swoje propozycje i poprawki po to, aby wypracować tutaj w Sejmie jak najlepszy projekt – mówił Ryszard Bartosik.

  Klub zwracał uwagę przede wszystkim na ochronę już istniejących gospodarstw oraz objęcie nowymi regulacjami spraw, które są obecnie przedmiotem postępowań.

  PSL chce kompromisu między dwoma projektami

  Mirosław Maliszewski w imieniu Polskiego Stronnictwa Ludowego koncentrował się przede wszystkim na bezpieczeństwie żywnościowym. Jego zdaniem normalna działalność rolnicza nie może być ograniczana wyłącznie dlatego, że nowym mieszkańcom przeszkadza jej naturalny charakter.

  – Takim samym absurdem nazwijmy żądania i oczekiwania tych, którzy żądają od rolników zaprzestania produkcji rolnej z tego powodu, że ona się komuś nie podoba – mówił Mirosław Maliszewski z PSL.

  PSL nie chciało jednak sprowadzać dyskusji do wyboru jednego projektu przeciwko drugiemu. – Niepotrzebne są te zaczepki polityczne mówiące o tym, który projekt powinien być projektem wiodącym. (...) Pracujmy nad tymi projektami i wypracujmy najlepsze rozwiązanie – mówił Maliszewski.

  Lewica popiera cel obu projektów, ale preferuje rozwiązanie rządowe

  Stanowisko Lewicy przedstawiała Bożena Borowiec. Klub zgodził się z samą potrzebą ochrony legalnej działalności rolniczej, jednocześnie wskazując na konieczność zachowania ochrony zdrowia i środowiska mieszkańców.

  W ocenie Lewicy przewagą rozwiązania rządowego jest nie tylko reagowanie na konflikty, które już powstały, ale również próba zapobiegania im na etapie zakupu nieruchomości.

  – Nie czekamy, aż ktoś kupi nieruchomość, zamieszka obok gospodarstwa, a następnie odkryje, że w sąsiedztwie odbywają się prace polowe – wskazywała Bożena Borowiec.

  Ostatecznie klub pozytywnie ocenił cel obu projektów, ale za pełniejszą propozycję uznał projekt rządowy.

  Konfederacja przypomina swój wcześniejszy projekt

  Konfederacja podkreślała, że sama proponowała ochronę typowych dla wsi zapachów i dźwięków już w projekcie złożonym w grudniu 2024 r.

  Klub ocenił, że zarówno projekt rządowy, jak i prezydencki zmierzają w dobrym kierunku, ale ochrona zaproponowana przez rząd jest słabsza.

  Przedstawiciel Konfederacji wskazywał, że legalna działalność rolnicza powinna być chroniona przed nieuzasadnionymi roszczeniami sąsiadów, a rolnik nie może obawiać się, że pianie koguta, zapach obornika czy praca ciągnika doprowadzą do ograniczenia gospodarstwa. Klub opowiedział się za dalszym procedowaniem obu projektów.

  Klub Centrum: problem zaczyna się również w planowaniu przestrzennym

  Klub Centrum zwrócił uwagę na nieco inny wymiar sporu. Jego przedstawiciel podkreślał, że część konfliktów jest skutkiem wieloletniego chaosu przestrzennego i zabudowywania terenów rolniczych.

  Klub chce pracować nad oboma projektami i połączyć najlepsze rozwiązania. Wskazał jednocześnie trzy kwestie wymagające rozstrzygnięcia: czy szczególna ochrona ma obejmować wszystkich producentów czy przede wszystkim gospodarstwa rodzinne, jak precyzyjnie zdefiniować warunki ochrony oraz jak umożliwić rozwój gospodarstw bez nadmiernego obciążania sąsiadów.

  Demokracja Bezpośrednia: rządowy projekt to „okrojona atrapa”

  Najostrzej różnicę między projektami oceniał Jarosław Sachajko z koła Demokracja Bezpośrednia.

  W jego ocenie projekt prezydencki wprowadza czytelną zasadę ochrony gospodarstwa, które działało wcześniej, przerzuca ciężar dowodu na skarżącego, chroni modernizację oraz nakazuje poszukiwanie sposobu ograniczenia uciążliwości przed ewentualnym zakazem działalności.

  – Nie ma wyraźnej zasady: rolnik był pierwszy, nie ma obowiązkowej próby mediacji, nie ma szczególnej ochrony rozbudowy gospodarstw, nie ma zasady, że zamknięcie produkcji jest absolutną ostatecznością. To nie jest odpowiednik projektu prezydenta, to jest jego po prostu okrojona atrapa – mówił Jarosław Sachajko.

  Konfederacja Korony Polskiej: ochrona tak, ale pierwszeństwo musi być zapisane jasno

  Roman Fritz z Konfederacji Korony Polskiej również poparł sam kierunek zmian, ale przedstawił kilka istotnych zastrzeżeń.

  – Gospodarz rolny nie produkuje hałasu, tylko produkuje żywność. A kombajn, ciągnik czy suszarnia nie są elementami wiejskiego folkloru. To są narzędzia pracy – mówił Roman Fritz.

  Jednocześnie wskazywał, że przepisy powinny wyraźnie uwzględniać zasadę pierwszeństwa. Jego zdaniem szczególna ochrona powinna przysługiwać przede wszystkim wtedy, gdy działalność rolnicza istniała przed powstaniem funkcji mieszkaniowej.

  KKP postawiła także pytanie, czy w identyczny sposób powinno się chronić gospodarstwo rodzinne i dużą fermę przemysłową. – Rolnik musi mieć prawo pracować. Sąsiad musi zachować prawo do ochrony przed rzeczywistym nadużyciem – podsumował Fritz.

  W debacie pojawił się też mocny sprzeciw wobec obu projektów

  Choć stanowiska klubowe były w dużej mierze przychylne samej idei ochrony rolnictwa, w późniejszej debacie pojawiły się również znacznie bardziej krytyczne głosy.

  Małgorzata Tracz ostrzegała, że przepisy mogą w praktyce ułatwić funkcjonowanie dużym fermom przemysłowym kosztem mieszkańców wsi. Zapowiedziała wniosek o wysłuchanie publiczne.

  – To nie są rozwiązania, które chronią małych rolników czy mieszkańców wsi. To rozwiązania, które dają potężne przywileje wielkim (...) fermom przemysłowym – mówiła Małgorzata Tracz.

  Podobne wątpliwości dotyczyły prawa mieszkańców do ochrony przed istotnym wzrostem skali działalności. W debacie wielokrotnie wracało pytanie, gdzie przebiega granica między naturalnym rozwojem gospodarstwa a taką zmianą intensywności produkcji, która powinna być oceniana inaczej.

  Dwa projekty idą dalej. Teraz zacznie się szukanie wspólnego tekstu

  Mimo ostrych momentów debaty różnice nie dotyczą samego założenia, że produkcyjna funkcja wsi wymaga dodatkowej ochrony. Spór sprowadza się głównie do tego, jak silna powinna być tarcza dla rolnika i gdzie powinny przebiegać jej granice.

  Minister rolnictwa Stefan Krajewski pod koniec debaty deklarował gotowość do przyjmowania poprawek.

  Apeluję o to, byśmy ponad podziałami politycznymi przyjęli dobre rozwiązanie, przyjęli dobry projekt, dobrą ustawę – mówił Stefan Krajewski.

  Ostatecznie Sejm skierował oba projekty – prezydencki i rządowy – do Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.

  To oznacza, że dopiero podczas prac komisji rozstrzygnie się, który zestaw rozwiązań stanie się podstawą nowej ustawy. Z przebiegu pierwszego czytania wynika jednak, że najbardziej prawdopodobny jest wariant łączący oba projekty: rządowe domniemanie legalności i obowiązek informowania nabywców z mocniejszymi elementami projektu prezydenckiego, takimi jak zasada pierwszeństwa istniejącego gospodarstwa, mediacja czy większa ochrona przed zamknięciem produkcji. Oficjalnie oba projekty pozostają jednak odrębnymi drukami 3029 i 3032. 

• Czym różnią się projekt prezydencki i rządowy?

  Oba projekty zmierzają w tym samym kierunku: mają lepiej chronić legalnie prowadzoną produkcję rolniczą przed konfliktami z mieszkańcami wsi. Różnią się jednak zakresem i siłą proponowanej ochrony.

  Projekt prezydencki jest szerszy i bardziej szczegółowy. Wprowadza zasadę pierwszeństwa istniejącego gospodarstwa, mocniej przenosi ciężar dowodu na osobę skarżącą rolnika, przewiduje próbę mediacji przed procesem i zakłada, że zakaz lub istotne ograniczenie produkcji powinny być środkiem ostatecznym. Ochrona ma obejmować także normalną modernizację i rozwój gospodarstwa.

  Projekt rządowy jest krótszy i bardziej punktowy. Opiera się przede wszystkim na domniemaniu, że legalnie prowadzona działalność rolnicza mieści się w granicach przeciętnej miary, obowiązku informowania nabywcy nieruchomości o rolniczym charakterze otoczenia oraz większej roli ośrodków doradztwa rolniczego w edukowaniu mieszkańców.

  Najważniejsze różnice można sprowadzić do kilku punktów:

• Pierwszeństwo gospodarstwa: projekt prezydencki wyraźnie wiąże ochronę z tym, że działalność rolnicza istniała wcześniej niż nowa zabudowa lub nabycie nieruchomości przez skarżącego. W projekcie rządowym nie jest to zapisane tak mocno.
• Ciężar dowodu: w projekcie prezydenckim to osoba kwestionująca typowe oddziaływanie gospodarstwa ma wykazać przesłanki do obalenia ochrony. Opozycja podczas debaty wskazywała, że projekt rządowy zostawia rolnikowi słabszą pozycję procesową.
• Mediacja: projekt prezydencki przewiduje próbę polubownego rozwiązania sporu przed pozwem. Projekt rządowy tak rozbudowanego mechanizmu nie zawiera.
• Rozwój gospodarstwa: projekt prezydencki wprost chroni modernizację, zmianę technologii i rozwój działalności, o ile nie dochodzi do istotnego, nieuzasadnionego wzrostu uciążliwości.
• Informowanie kupujących: oba projekty przewidują obowiązek poinformowania nabywcy nieruchomości o tym, że w otoczeniu mogą występować typowe skutki działalności rolniczej, takie jak hałas, zapachy czy praca maszyn.
• Zakaz produkcji: projekt prezydencki wyraźniej porządkuje kolejność środków i zakłada, że zakaz działalności ma być ostatecznością. 

Źródło: www.farmer.pl